تازه چه خبر
انجمن رمان ایران

سلام مهمان عزیز برای عضویت در انجمن رایگان ثبت نام کنید! پس از وارد شدن، می توانید با اضافه کردن موضوعات و پست های خود، و همچنین تماس با دیگر اعضا از طریق صندوق پستی خصوصی خود، در این سایت شرکت کنید!

قابل‌های شعری | اموزشی

P.Sbgh

مدیر تالار نقد
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار نقد
قالب شعر نو:
این قالب شعری خودش چند تا قالب شعری داره که عبارتند از:
۱. سپید:هر چند آهنگین است اما وزن عروضی ندارد و جای قافیه‌ها در آن مشخص نیست مثل برخی اشعار شاملو.
۲. نیمایی:وزن عروضی دارد اما جای قافیه‌ها مشخص نیست مثل اشعار اخوان ثالث، فروغ فرخزاد و سهراب سپهری.
۳.موج نو: نه قافیه دارد و نه وزن عروضی و فرق آن با نثر در تخیل شعری است. موج نو به پیچیدگی معروف است. مثل برخی اشعار احمد رضا احمدی.
قالب شعر های سنتی:
~غزل~
غزل در لغت به معنی حدیث عاشقی ست. در غزل معشوق مهم است و در آخر شعر شاعر معمولا اسمکخود یا تخلص خود را می آورد و بل معشوف خود سخن میگوید و راز و نیاز میکند. توی غزلیات ممکنه معشوق شاعر زمینی باشه، ممکنه خودش باشه و شاید هم عرفانی باشه و معشوق شاعر، خدا باشه.بیات غزل بین 5 تا 10 ییت دارد و دو مصراع اولین بیت و مصراع دوم بقیه ابیات هم قافیه اند. قافیه های غزل به شکل زیر هستند:
...........................................★ ...........................................★
...................................................♥ ...................................................★
..........................................☆ ..........................................★
موضوعات اصلی غزل بیان احساسات و ذکر معشوق و شکایت از بخت و روزگار است. البته موضوع غزل به این موضوعات محدود نمی شود و در ادب فارسی به غزل هایی بر می خوریم که شامل مطالب اخلاقی و حکیمانه هستند. شاعران: سعدی، حافظ
~مثنوی~
مثنوی یا دوتایی.از بزرگترین سروده‌های ادبیات پارسی که در قالب مثنوی سروده شده‌اند، شاهنامه ی فردوسی می‌باشد. کلیله و دمنه و آفرین نامه ابوشکور بلخی نیز از اولین نمونه‌های مثنوی است. از جمله دیگر سرایندگانی که از این قالب استفاده کرده‌اند می‌توان از مولانا جلال‌الدین بلخی نام برد که مطالب عرفانی خود را در قالب مثنوی سروده‌است. نظامی، سعدی، عطار و جامی نیز از دیگر شاعران بزرگ این قالب اند. این قالب شعری خاص زبان فارسی است. قافیه های قصیده به شکل زیر است:
.......................................♥ ..............................................♥
.......................................★ ..............................................★
.......................................# ..............................................#
~قصیده~
قَصیده یا چَکامه یک قالب شعر کلاسیک فارسی است که معمولاً از ۲۰ تا ۷۰ بیت است. موضوع قصاید مدح شاهان و بزرگان، تهنیت جشن‌ها، وصف طبیعت و گاه پند و اندرز است. در این نوع شعر مصراع اول با مصراع‌های زوج هم‌قافیه است. شاعران ایرانی قصیده را از شعر عربی گرفته‌اند. تفاوت قصیده با قالبِ غزل در تعداد ابیات و موضوع شعر است. کمی یا زیادیِ بیت‌های قصاید بستگی دارد به اهمیت موضوع، قدرت و قوّت طبع شاعر و نوع قافیه و وزن شعری. شاعر می‌تواند قصیده را در وزن‌های گوناگونی بسراید. قافیه ها:
...........................................♥ ...............................................♥
...........................................★ ...............................................♥
...........................................# ...............................................♥
*مستزاد*
مستزاد، شعري است كه در آخر هر مصراع يا بيت آن، جمله‌اي موزون اضافه مي‌كنند؛ كه كوتاهتر از طول مصراع آن شعر است و وزن آن نيز با مصرع اول يكي نيست اما كامل كننده ی معني مصراع است.
مستزاد در واقع رباعي، مثنوي، غزل و يا قطعه‌اي است كه جملات موزوني به آخر مصراعها يا بيتهاي آن افزوده شده است. اين قالب كه در عربي مردوف خوانده مي‌شود، ظاهراً از نوعي شعر عاميانه عرب اقتباس شده است. مستزاد براي مضاميني نظير مراثي مذهبي و اشعار سياسي و به ندرت براي غزل و عرفان مورد توجه بوده است.

مبتکر مستزاد:
مبتكر مستزاد را "مسعود سعد سلمان" دانسته‌اند. خواجو، يغما و در شعر معاصر، ملك الشعراي بهار از شاعران مستزادسرا هستند.

مسعود سعد:
اي كامكار سلطان انصاف تو به گيهان
گشته عيان
مسعود شهرياري خورشيد نامداري
اندر جهان
اي اوج چرخ جايت گيتي ز روي و رايت
چون بوستان

انواع مستزاد:
مستزاد سه قسم است:

1- اول آنكه بعد از هر مصراعي چند کلمه مسجع آورده شود؛ مولانا:
هر لحظه به شكلي بت عيار برآمد
دل برد و نهان شد


هر دم، به لباسي دگر آن يار برآمد
گه پير و جوان شد


2- قسم دوم آنكه الفاظ اضافه شده بعد از يك بيت بيايد:
صد حلقه عنبرين بند اندر بند دلدار
ز بهر فتنه بر دوش افكند مانند كمند


3- قسم سوم آنكه بعد از هر بيت مصراعي به همان بحر بياورند:
هرگز دل ما از تو به كامي نرسید
وصلت چو رسيد، جز به خامي نرسيد


درد دل ما به دست او بازت داد
هرگز نفسي به پيش ما ننشستي


كاندر پَيَت از خانه غلامي نرسيد
برخيز و بيا كه خواجه آوازت داد

مستزاد موقوف:
طريق بيان اين نوع مستزاد اين است كه بيتي آورده شود كه معني آن به كلمات اضافه شده بعد از بيت، موقوف باشد و معني بيت با كلمات مستزاد و اضافه شده، كامل مي‌شود. اين نوع شعر را بيشتر اميرخسرو دهلوي بكار برده است:

تا خط معنبر از رُخت بيرون جست
از باده اشك خويش هر عاشق م**س.ت


در جوي جمال تو مگر آب نماند
كان سبزه كه زير آب بودي، پيوست

ترجیع بند:
غزل هایی است هم وزن با قافیه های متفاوت که بیت یکسان مُصرَّعی آنها را به هم میپیوندند. به هر غزل یک «خانه» یا «رشته» و به بیت تکراری میان آنها «ترجیع» یا «برگردان» میگویند.
قالب ترجیع بند ویژهی شعر فارسی است. درون مایه های ترجیع بند عشق، مدح و عرفان است.

شکل ترجیع بند
------------× ------------×
------------ ------------×
------------ ------------×
------------#
------------#
------------+ ------------+
------------ ------------+
------------ ------------+
------------#
------------#
نمونه ای از ترجیع بند از دیوان سعدی
دردا که به ل**ب رسید جانم ----- آوخ که ز دست شد عنانم
کس دید چو من ضعیف هرگز ----- کز هستی خویش در گمانم
پروانه ام اوفتان و خیزان ----- یکبار بسوز و وارهانم
گر لطف کنی به جای اینم ----- ورجور کنی سرای آنم
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله کار خویش گیرم
زان رفتن و آمدن چگویم ----- می آیی و می روم من از هوش
یاران به نصیحتم چه گویند ----- بنشین و صبور باش و مخروش
ای خام، من این چنین در آتش ----- عیبم مکن ار برآورم جوش
تا جهد بود به جان بکوشم ----- و آنگه به ضرورت از بن گوش
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله ی کار خویش گیرم
ای بر تو قبای حسن چالاک ----- صد پیرهن از جدائیت چاک
پیشت به تواضع است گویی ----- افتادن آفتاب بر خاک
ما خاک شویم و هم نگردد ----- خاک درت از جبین ما پاک
مهر از تو توان برید هیهات ----- کس بر تو توان گزید حاشاک
بنشینم و صبر پیش گیرم ----- دنباله ی کار خویش گیرم

مُسَمَّط :
شعری است که از رشته های گوناگون پدید میآید. قافیه ی رشته ها متفاوت است و در هر رشته همه ی مصراع ها به جز مصراع آخر هم قافیهاند. به هر بخش رشته میگویند و به مصراع آخر هر رشته، بند گویند. در ضمن تمام بندها با هم هم قافیه میباشند.
شکل مسمط
------------+ ------------+
------------+ ------------+ رشته
------------+ ------------# بند
------------× ------------×
------------× ------------× رشته
------------× ------------# بند
 

P.Sbgh

مدیر تالار نقد
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار نقد
فرم قالب رباعی:
.......................قافیه
.......................قافیه
........................آزاد
.......................قافیه

فرم قالب زلال عروضی قافیه دار ساده:

...............قافیه
..........................قافیه
......................................آزاد
..................................................قافیه
......................................آزاد
..........................قافیه
...............قافیه

و البته نوع دیگر آن هم این است که عروضی قافیه دار ساه را بیش از سه بار ادامه دهیم!
 

P.Sbgh

مدیر تالار نقد
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار نقد
قالب شعری داریم به نام هایکو که واقعا نمیشه توضیح کوتاهیی ازش داد
و کوتاه ترین توضیحی که میشه داد اینه:
«هایکو» (Haiku) شعری کوتاه است و معمولا تصویری از طبیعت را در ذهن خواننده خلق می‌کند. هایکو کوتاه‌ترین شعر جهان محسوب می‌شود و تاریخچه ظهورش به ژاپن و قرن ۱۶ میلادی برمی‌گردد. این سبک شعری با تکیه بر فصل‌ها و نشانه‌های خود، تصویری شگفت‌انگیز را خلق می‌کند.
قالب شعری هایکو از به هم پیوستن ۱۷ هجا به‌صورت ۵-۷-۵ شکل ‌گرفته است. هایکوها دارای کی‌گُو (Kigo) یا فصل‌واژه‌ها و کایره‌جی (Kireji) یا برش‌واژه‌ها هستند.
هایکو در طول زمان به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه شده و سایر ملل دنیا هم با توجه به فرهنگ‌شان با آن ارتباط برقرار کرده‌اند و قطعات متعددی را بدین سبک سروده‌اند. این اشعار ساده و بی‌تکلف، درک زیبایی از هستی و فضای پیرامون را ترسیم می‌کنند که برای هر شخص، معنای متفاوتی را به ذهن متبادر می‌سازد. به همین دلیل، قافیه‌پردازی در آن دیده نمی‌شود تا سادگی این سبک بکر بماند و معنای‌اش برای همه، بدون پیچیدگی قابل تفسیر باشد.
گاهی این اشعار حس یک ایهام بزرگ را همراه‌شان دارد و همین امر، شاعرانگی و زیبایی ادبی این سبک را دوچندان کرده است. هایکو آغاز و پایانی را به شیوه پند و اندرز دنبال نمی‌کند و سعی می‌کند زندگی را فراتر از تصور در زمان حال بیافریند.
معمولا معنای پنهان در هر قطعه خواننده را به دنیایی سرشار از تخیل، رنگ‌ها و فصل‌ها هدایت می‌کند و شاید یکی از دلایل محبوبیت این سبک، همین سادگی و تصویرگری آن باشد.
از مهم‌ترین سرایندگان هایکو در ژاپن می‌توان به «ماتسوئو باشو» و «کوبایاشی ایسا» اشاره کرد. یکی از هایکوهای باشو این است:
به زمستان از باران خیس شدن
حتی چتر و کلاهی نداشتن-
باشد! باشد!
البته در هایکوی ژاپنی مضامین با طبیعت بسیار آمیخته است اما زمانی که این سبک به سایر کشورها و فرهنگ‌ها وارد شد، نوع نگاه، با کمی تغییر همراه شده و سراینده تحت تاثیر بخشی از تاریخچه‌ی هویت خود و سرزمین‌اش به سرایش می‌پردازد.

هایکو در ایران

«احمد شاملو» با برگردان کتاب هایکو از آغاز تا امروز و «ع.پاشایی» با برگردان کتاب صد هایکوی مشهور اثر «دانیل سی بیوکانن»، نخستین افرادی هستند که به معرفی این سبک شعر در ایران پرداختند و مهم‌ترین سرایندگان هایکوی ژاپنی را به ایران معرفی کردند.
«سیروس نوذری» یکی دیگر از سرایندگان هایکوی معاصر است و تالیف و ترجمه‌ی قابل تحسینی از جمله کتاب هایکونویسی و درباره‌ی هایکو از خود بر جای گذارده است.
نکته قابل توجه در هایکو، بومی شدن آن با فرهنگ هر ملیت است که نمونه آن را در هایکوی فارسی می‌توان در شعر سیروس نوذری مشاهده کرد:
این بوی توست
می‌بردم کنار پرتگاه
کنار آویشن
 

کسانی که این موضوع را خوانده اند (تعداد: 2) مشاهده جزئیات

کسانی که در حال مشاهده موضوع هستند (تعداد: 1, کاربران: 0, مهمانان: 1)

بالا