Welcome!

با سلام کاربر گرامی به انجمن رمان ایران خوش آمدید ! با ثبت نام ، شما قادر خواهید بود تا با سایر اعضای جامعه ما به بحث و تبادل نظر بپردازید.

ثبت نام کنید !

آموزش نقد نویسی | اختصاصی رمان ایران

Clara

Clara

معاونت کل سایت
عضو کادر مدیریت
معاونت کل سایت
عضویت
8 June 2018
ارسال ها
3,273
#آموزش نقد

سلام بچه ها ما توی نقد اسم رمان، ژانر، ایده، خلاصه، مقدمه، جلد، روند داستان، شروع، دیالوگ و مونولوگ، توصیفات(احساسات، حالت، مکان، چهره)، شخصیت پردازی (این با توصیفات چهره کلی تفاوت داره) علائم نگارشی و غلط املایی، باور پذيری، زاویه‌دید، نثر رمان میپردازیم.

اولین کاری که برای نقد یه رمان انجام میدین، نقد اسم رمان هست.معیار های برای اسم رمان که باید در نظر بگیرین.
1.طولانی و تکراری بودن اسم.
اسم رمان نباید طولانی باشه و تکراری نباشه.
2. ارتباط اسم با ژانر ها، باید در نظر بگیریم که رمانی که بهتون میدم برای نقد آیا با ژانرهاش ارتباط داره
مثال: شایانِ خواهرم (این اسم اصلا وجود نداره) شایان ممکنه اسم یه شخصیت باشه، ممکنه منظورش به معنی شایسته باشه. اگر اسم یه شخصیت باشه، ژانر عاشقانه درش وجود داره، خواهرش هم که شاید داره درباره زندگی خواهرش مینویسه پس این ژانر اجتماعی درش وجود داره. امیدوارم هیچ‌کس همچین اسمی انتخاب نکنه :|
3. ارتباط با داستان، ایا این اسم با داستان ربط داره یا نه، مثل رمان اولم (اسمش سکوت شهربازی بود) به همه‌چی ربط داشت جز اسمش:|
{پ. ن : به خاطر همین هیج‌جا منتشرش نکردم)
4.(الزامی درش وجود ندارد) میتونید اسمش رو تفسیر کنید تا بهتر بتونید با توجه بهش نقد کنید.

ژانر‌:
یه منتقد باید ژانر ها رو بدونه
مثلا ژانر مثل کلکلی و هیجانی، ارباب‌رعیتی و... در بعضی از جاها دیده شده هیجانی و غمگین وجود نداره حتی بعضی از رمان ها دیدم نوشتن خوناشامی و گرگینه‌ای :| اینا وجود ندارند. این ها سبک هستند.
انواع ژانر ها در رمان و داستان کوتاه یا رمان کوتاه
اجتماعی، جنایی، عاشقانه، عملی-تخیلی، ماجراجویی، فانتزی، ترادژی، معمایی طنز، پلیسی، ژانر ورزشی هم هست اما بیشتر برای فیلمنامه به کار میره.
انواع ژانر در فیلمنامه و نمایشنامه :
اول از همه این ها چون نمایشی هستند تقریبا ژانرهاشون فرق داره با رمان.
اجتماعی، جنایی، عاشقانه، علمی‌-تخیلی،ماجراجویی، ورزشی، رازآلود فانتزی، درام، کمدی، خانوادگی، موزیکال و... خیلی هست.
خوب معیار هایی که برای نقد ژانر در نظر بگیریم.
1.درست بودن ژانرها
2. آیا ژانر هایی که انتخاب کرده است، در روند داستان به کار برده، کدوم ژانر بیشتر بود، کدوم ژانر کمتر بود. کدوم ژانر اصلا وجود نداشت.


ایده:
ایده چیه؟ قالب اصلی رمان، مثلا ایده یه رمان علمی - تخیلی با یه رمان اجتماعی فرق داره.
معیار های نقد برای ایده سنجی
1.هیجان دارد
2.تکراری بودن ایده یا نو بودن.

خلاصه:
اول از همه باید بدونیم خلاصه چیه؟ خلاصه یه نمای کلی از ایده است اما نباید خلاصه جوری باشه که کل داستان لو بره، یه خلاصه مفید باید تمام ژانر های انتخابی رو در خودش نشون بده و کمی کلیدی و هیجانی باشه و ذهن خواننده رو به چنگ بندازه، خلاصه رمان نباید نه کم باشه که خواننده نفهمه رمان راجب چيه نه زیاد باشه که کل داستان لو بره.
معیارهای خلاصه برای نقد:
1.کم گویی و گنگ شدن داستان؟
2. آیا این خلاصه نوشته شده کل داستان لو میرود؟
3، آیا ذهن خواننده را درگیر می‌کند؟

مقدمه :
مقدمه چیه؟
دیدن مثلا وقتی میخوای خدایی نکرده خبر مرگ یه نفر رو به کسی بگی واسه این که شوکه نشه اول مقدمه چینی میکنی تا آماده بشه برای خبر اصلی؟
خوب این هم همونه فقط به جای اینکه خبر اصلی رو بدی باید یه مقدمه بنویسی که خواننده رمان، آماده کنی برای متن اصلی رمان، که در رابطه با همون رمان باشه.
مثلا اگه خدایی نکرده دختر عموت دختر‌خالش فوت شده. نمیای بگی دختر داییت دختر خوبی بود:| آخه چه ربطی به دختر خالش داره
مقدمه رمان هم همینطوره اگه موضوع داستان عاشقانه‌ و اجتماعی هست، نمیاید یه مقدمه ترادژی یا کمدی بنویسد.
مقدمه میتونه یه قطعه شعر، دلنوشته، حرف از زبان شخصیت های رمان، یا سوم شخص باشه.
خوب بگذریم. حالا معیارهای نقد مقدمه
1.آیا با محتوای داستان ربط دارد
2. ژانر های انتخابی را نشان میدهد
3. ذهن خواننده را درگیر می‌کند.

جلد رمان
معیار های نقد برای جلد رمان
1 آیا جلد رمان با ژانر ها ارتباط داره
2.آیا مرتبط با داستان است.
3.رنگی که استفاده شده مناسبه
4.نوع فونت چطور

روند داستان:
خب باید فراز و نشیب داشته باشه، یعنی اینکه تند گویی و کند گویی نکنه، یعنی سعی نکنه که فقط رمان تموم کنه، آیا اتفاقی که داره توی داستان میوفته تا چه حد باید معما رو حل کنه، ایا کشمکش های داستان هیجانی یا معمایی هستند یا خیر؟
خوب در آخر هم اگر پیشنهادی به نویسنده دارید که کمک می‌کنه به بهتر شدن قلم و رمانش، می‌تونید بگید.
معیار های نقد برای روند داستان:
- داستان روی دور تند است؟
- آیا اتفاقاتی که در رمان افتاده است چه‌قدر به هدف اصلی می‌رسد؟
-هیجانی دارد؟
- آیا معمایی در روند داستان هست که ذهن مخاطب را چنگ بزند؟
-کلیشه‌ای نباشد. (یعنی اتفاقات برای خواننده تازگی داشته باشد.)
-پیشنهاد به نویسنده!

شروع رمان
به جمله زیر دقت کنید.
«در سال 1999 میلادی الهه‌‌های نیروی قرمز در سیاره‌ای به نام پرک (parak) با الهه‌‌ی نیرو‌ی آبی در حال جنگ و خونریزی شدند، قرار بود دو دختر از نسل آبی و دو دختر از نسل قرمز به دنیا بیایند. ساحره‌ها در جنگ سرنوشت چهار دختر را پیش‌بینی می‌کردند و پس پیش‌بینی کشته می‌شدند. با پیش‌بینی پادشاه سیاره اقدام کرد که چهار دختر قبل به دنیا آمدن باید نیروی جاودانه در مادرانشان کشته شود.»
خب اولین چیزی که توی این‌ پاراگراف جلب توجه می‌شه، سیاره‌ی پرک هست، پس با شروع رمان می‌فهمید که این داستان تخیلی هست. بعد دومین شوکی که به مخاطب وارد می‌شه که ذهنش رو چنگ بزنه اونو مشتاق به ادامه‌ی خوندن داستان کنه. همین اینکه دو دختر از نسل قرمز و دو دختر هم از نسل قرمز به دنیا بیان.
و معمایی که ذهن مخاطب ایجاد می‌شه اینکه چرا پادشاه اقدام به کشتن نیروی جاودانه اون چهار فرزند می‌کنه؟
خب نتیجه می‌گیریم که شروع داستان باید
- آیا ذهن خواننده را وادار به خواندن ادامه داستان میکنه یا خیر؟
- با ژانر در ارتباط هست یا خیر؟ چون تازه رمان شروع شده حداقل باید با یکی از ژانر هایی که انتخاب کرده رو باید در شروع مشاهده بشه.
- پیشنهاد به نویسنده

دیالوگ و مونولوگ

دیالوگ و مونولوگ یکی از مهمترین بخش رمان نویسی هست که باید دیالوگ قوی باشه که نیازی به توصیفات احساس بین دیالوگ نداشته باشه.
به دیالوگ زیر دقت کنید.
-سلام خوبی عزیزم!
-باز چی می‌خوای مهربون شدی؟
-سلام نکردیا؟
-صد دفعه گفتم کتابات رو روی زمین بخش نکن!
-جمعشون می‌کنم!
خوب اگر احساس بین دیالوگ وجود نداشت، خواننده با خوندن دیالوگ باید احساسات کاراکتر رو حس کنه.
اگر به دیالوگ بالا دقت کرده باشید.متوجه می‌شید یکی از کاراکتر ها کتاب‌هایش رو روی زمین بخش می‌کنه و اون یکی اصلا اعصاب نداره!
برسیم به نقد این چند دیالوگ :
-به محض خوندن این تیکه من خواننده متوجه میشم که دیالوگ اول کاراکتری وارد اتاق یا خانه‌ای شده و مهربان سلام و احوال پرسی می‌کند.
پس کمی خواننده مي‌تونه تصور کنه اما دیالوگ هنوز ضعیفه.
معیار های برای دیالوگ
-تعداد دیالوگ ها نباید بیشتر از متن اصلی باشه ولی در برای فیلمنامه و و نمایشنامه محدودیتی توی دیالوگ نداره.
- اگر جایی از رمان احساسات بیان نشده، آیا دیالوگ می‌تواند حس کاراکتر در دیالوگ دیده می‌شود؟
- دیالوگ ها باید حرف‌های روزمره انسان ها و باور پذیری داشته باشند. مثلا اگر یه دختر بچه ده ساله کاراکترمون هست نباید حرف هایی بزنه که دور از تصور ما باشه یا از رفتارش و دیالوگ مشخص بشه که این کاراکتر ده سالشه نه بیست ساله! و همینطور برعکس! یا اگر رمان شخصیت‌هاش خارجی هستند باید خیلی زیاد نویسنده فیلم‌های خارجی ببینه تا بدونه چطوری حرف می‌زنند.
دیالوگ اگر زیبا باشد ماندگار می‌شود. پس باید این نکته رو هم در نظر گرفت آیا دیالوگ ماندگار یا زیبایی در رمان وجود دارد یا خیر؟
مونولوگ چیه؟ مونولوگ گاهی اوقات ماها فکر که می‌کنیم، یعنی یه جورایی با خود حرف زدن و یا با خدا، بهش می‌گن مونولوگ. به جمله زیر دقت کنید.
«نگاهش کردم، دلم می‌خواست سرش داد بزنم اما چیزی نگفتم، گاهی اوقات فکر می‌کنم که هیچ‌کس نمی‌تواند از نیروی اهریمنی سالازار با خبر شود، خوب گاهی اوقات فقط بلدم با سالازار نگاه کنم و به تو زل بزنم، خوب دوستش دارم ولی اگر حرفی بزنم پرو می‌شود.»
خوب به این میگن مونولوگ
بازم همون معیار های دیالوگ رو براش در نظر می‌گیریم و با توجه به اون نقدش می‌کنیم.
نکته‌: در فیلمنامه و نمایشنامه مونولوگ وجود نداره، بیشتر فیلمنامه یا نمایشنامه نویس ها مونولوگ رو با صورت دیالوگ می‌نویسند.

توصیفات:
که چهار حالت داره که اونارو بررسی می‌کنیم.
1. توصیفات حالت : یعنی این کاراکتر چیکار می‌کنه.
2. توصیفات مکان: خوب واضحه هر کاراکتری توی یک مکانی (خونه، بیمارستان، خیابون، کوچه، اتاق و....)هست باید اونو شرح بدن.
3. توصیفات احساسات: یعنی اینکه موقع گفت و گو، یا زمانی که شبه، روزه و... با چه احساسی داره!
4. توصیفات چهره : توصیفات چهره با شخصیت پردازی کاملا فرق داره، خیلی ها اینو با شخصیت پردازی اشتباه می‌گیرند.
توصیفات چهره یعنی این‌که کاراکتر چه شکلی هست و چه نوع پوششی داره.

خوب و وقتی نقد توصیفات انجام می‌شه. باید چند معیار در نظر بگیریمو
- توصیفات برای خواننده حس می‌شود.
-توصفات چهره‌ و مکان روند تند دارد یا در لا به لای رمان توضیح داده شده و قابل تصور است.
* حالت زیبای توصیفات چهره و مکان آن‌را در لا به لای رمان دیده شود.، زیرا در ذهن خواننده ماندگار‌تر است.
-توصیفات احساس هم یعنی، سردی، گرمی، عصبی، خندان و... موقع دیالوگ لحنش چگونه‌است!

شخصیت پردازی :
خوب اول از همه باید بدونیم شخصیت پردازی چیه؟
شخصیت پردازی یعنی این‌که کاراکتر ما چه نوع شخصیتی داره، منفی یا مثبت؟
هیچ آدمی (موجودات تخیلی هم شامل می‌شن!) همه رفتار هاش منفی یا مثبت نیست. باید در رمان مشاهده چه تعداد از رفتاراش مثبت و یا منفی هست. ویژگیشون چیه.
مثلا یه کاراکتری که از زن ها بدش می‌آد از مرد ها بدش می‌آد و دلش می‌خواد اذیتشون کنه، خوب بلاخره یه جایی تسلیم می‌شه!
شخصیت ها باید خاکستری باشن، نه زیاد از حد منفور نه زیاد از حد دوست‌داشتنی باشن!
معیار های نقد:
-شخصیت اصلی چه ویژگی داره، و آیا کاراکتر می‌تونه اونو جای خودش تصور کنه؟
-تا پایان داستان شخصیت حالت باورپذیری رو داره؟ (حتی رمان های تخیلی هم باور پذیری دارند، تو بحث باور پذیر مفصل توضیح داده شده)

علائم نگارشی و غلط املایی و نکات نگارشی
یه منتقد باید اصول پایه ویرایش رو بدونه تا بتونه این قسمت نقد کنه (برای آگاهی بیشتر به تایپیک های آموزشی تالار ویرایش سر بزنید.)

باورپذیری :

باور پذیری یعنی خواننده اون چیزی رو که میخونه و داخل رمان میبینه باور کنه. منظورم این نیست که رمان ها نباید فانتزی و تخیلی باشند، نه یعنی اینکه با قانون جلو بری و تا پایان همین شکل حفظ کنه. مثلا اگر یک کاراکتری که نمی‌تونه مزه چیزی رو تشخیص بده. نمی‌تونه سرآشپز بشه! یا کسی که چشم‌های خیلی ضعیفی داره نمی‌تونه خلبان بشه!
توی داستان های تخیلی هم این باور پذیری داریم مثلا یه گیاهی هست که فقط توی اون کشور تخیلی رشد میکنه و جای دیگه رشد نمیکنه.
خب معیار ها
- آیا رمان قابل باور هست؟
-پیشنهاد یا تذکر؟

زاویه دید:

به دو جمله زیر دقت کنید

«آفتاب سوزان بود، کلاهش حصیری‌اش را روی سرش گذاشت و روی شن های گرم و با پای برهنه راه می‌رفت.»
«داغی آفتاب باعث شد که عرق کنم،کلاه حصیری که در دست داشتم را روی سرم گذاشتم. روی شن های گرم پا برهنه راه می‌رفتم.»
خوب ما کاری به جزئیات نداریم که این دوجمله می‌شد به بهترین شکل نوشت.
جمله اول فعل سوم شخص است پس این زاویه دید که یعنی راوی، دانای کل یا همون سوم شخص.
نویسنده وقتی رمانش رو با سوم شخص شروع می‌کنه بهترین حالت همون هست که با همون زاویه دید رمان رو به پایان برسونه و فعل ها کمی بد نشه!
جمله دوم اول شخصه، یعنی از زبان کاراکتر!
معیار ها؟
-زاویه دید در روند رمان تغییر کرده؟
-پیشنهاد؟

نثر رمان

نثر رمان که آخرین بحث برای نقد هست باید بگم نثر رمان شیوه نوشتن رمان هست، یعنی محاوره، ادبی، کتابی!
ما سه نوع نثر داریم
محاوره
منظور از محاوره این‌که همون طور که میگیم بنویسیم.
مثال‌: هوا خیلی گرم بود، دوست‌ داشتم، حالا بارون ببارد! وقتی بارون می‌آد من بغضم می‌گیره، چون پد
بابابزرگم وقتی بارون می‌بارید گم شد.

این نوع نثر بهتره که برای داستان های کودک به کار برن. چون به آسونی خونده می‌شن و فهمش برای کودک آسان‌تره
خوب حالا نویسنده این نثر رو برای رمانش انتخاب کرده باید تا پایان هم متن داستان و هم دیالوگ ها این‌شکلی باشن!
اما بهتر که متن رمان به صورت کتابی یا ادبی بنویسیم و دیالوگ ها به شکل محاوره، اینطوری رمان زیبایی خودشو حفظ می‌کنه.

کتابی:
مثلا:
هوا خیلی گرم بود، دوست داشتم باران ببارد، وقتی باران می‌بارد، من بغض دارم، به دلیل آن‌که پدربزرگم باران گم شد.

محاوره و با کتابی خیلی فرق داره. فرق هاش و به از طریق این دو مثال میشه تشخیص داد.

ادبی

مثال:
داغی هوا اذیتم می‌کرد، کاش باران می‌بارید، اما اگر باران ببارد بغض گلویم را چنگ می‌زند. مثل آن روزی که پدربزرگ در باران ناپدید شد.

نثر ادبی زیبایی خیلی خاصی داره و چون این نوع نثر یعنی بازی با کلمات!

خوب معیار هایی که باید بسنجیم برای نقد :
- متن رمان و دیالوگ ها چه نوع نثری هستند؟
-یا تا پایان رمان شکل خودشون رو حفظ کردند یا خیر؟
-پیشنهاد

نکته آخر:
یک منتقد خوب وقتی یک رمانی رو برای نویسنده‌ی رمان نقد می‌کنه، باید با توجه به روحیه نویسنده رمان رو نقد کنه، به هیچ‌وجه با بی‌رحمی و کوبنده نقد نمی‌کنه، برای اینکه بیرحمی در کار نباشه دو روش وجود داره. نکات مثبت رمان و نکات ضعف رو پیدا می‌کنید.
1. یا هر دوش باهم میارید
2 یا نکات ضعف رمان رو به صورت پیشنهاد بنویسنده میدید مثلا در اسم یک رمانی کلیشه‌ای هست. مترادف های کلماتی که خودش انتخاب کرده بیرون میارید و براشون می‌ذارید.
توجه داشته باشید، شما پیشنهاد میدیدن ولی مسئول رمان دیگران نیستید. اگر دوست داشت، عوض میکنه اگر هم دوست نداشت عوض نمیکنه!

امیدوارم که مفید باشه و همه‌تون توی آزمون قبول بشید.
موفق باشید!
 
بالا